Chuyên gia Nguyễn Trần Bạt cho rằng: Trong mối quan hệ giữa cải cách kinh tế, canh tân chính trị và canh tân văn hóa thì canh tân văn hóa đóng vai trò quan yếu hơn cả
Như quan điểm của nhiều nhà văn hóa, phải có những cuộc cải cách trực tính và đồng bộ để giữ cho môi trường tinh thần luôn trong lành, vừa có khả năng loại bỏ những giá trị đã lỗi thời, vừa có khả năng tiếp thu những tinh hoa văn hóa từ các cộng đồng khác trên thế giới. Mặt khác, bản thân văn hóa với tính chất là những gì kết tinh lại quá cố, đã bình thản mang một thuộc tính là sự lạc hậu so với sự phát triển của cuộc sống.
Còn tính hiện đại thì trở thành quá đà trong bước đường giao lưu và hội nhập. Lễ hội tịch điền Đọi Sơn (Hà Nam) Ảnh: Hồng Vĩnh Ra đời trước cả khi có nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đề cương Văn hóa năm 1943 do một lãnh tụ của Đảng lúc ấy là Tổng bí thơ Trường Chinh khởi thảo được đánh giá là diễn tả một tầm nhìn chiến lược của Đảng.
Nội hàm này, đặt trong bối cảnh ngày bữa nay, khi điều kiện vật chất đang thay đổi chóng vánh, càng thấy rất rõ nguy cơ phát triển thiếu bền vững nếu văn hóa không được đề cao đúng mức. V. Không phải tình cờ trong khi bối cảnh từng lớp lúc ấy chừng như chỉ cần có cơm ăn, Đảng lại nhìn ra sức mạnh từ Văn hóa. So với sự kịp thời và khá sớm sủa của việc ra đời Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, sau này, những chính sách về văn hóa khá chậm trễ trong sự phát triển của kinh tế và xã hội.
) Làm cho khuynh hướng tả chân từng lớp chủ nghĩa thắng”…thì chúng ta sẽ thấy đó là những ý kiến không còn hợp nữa.
Việc bây chừ là cần những chính sách phù hợp cho sự phát triển của văn hóa ngày bữa nay, trong mối quan hệ với phát triển kinh tế và xã hội. Nhìn lại sự kiện này là để thấy được ý nghĩa quan trọng của văn hóa trong từng giai đoạn cụ thể chứ không phải để trở lại với quan niệm chỉ còn hợp với hoàn cảnh lịch sử ấy.
Nhưng nếu hiện giờ chúng ta đọc lại những quan niệm như: "Muốn cho ba nguyên tắc trên đây thắng, phải kịch liệt chống những xu hướng vǎn hóa thủ cựu, chiết trung, lập dị, bi quan, thần bí, duy tâm, v. V. Khi nói về Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, nhiều quan điểm cho đến ngày hôm nay vẫn đề cao 3 nội hàm được đặt ra trong đó là: Dân tộc – Đại chúng - Khoa học.
Lần trước nhất Đảng công khai quan điểm, thái độ về văn hóa và nhờ chính cương ấy mà tụ tập được đông đảo hàng ngũ văn nghệ sĩ, trí thức hướng tới đích chung là làm cách mệnh, phóng thích dân tộc.
Nhiều người từng đặt câu hỏi: Vì sao vào thời điểm ấy, khi cách mệnh còn chưa thành công, quần chúng một cổ 2 tròng đang kề cận một nạn đói kiệt quệ và trình độ dân trí rất thấp, Đảng lại cho ra đời một chính cương về văn hóa? Từ lúc còn chưa giành được chính quyền, bằng Đề cương Văn hóa, các nhà cách mệnh lúc ấy đã nhìn ra: Người Cộng sản phải hoạt động ở cả 3 chiến trận: Kinh tế, chính trị, văn hóa.
Nhưng đồng thời cũng phải chống khuynh hướng vǎn hóa quá đà của bọn tờrốtkít”; thậm chí, trong Đề cương còn có những nhận định: "đấu tranh về tông phái vǎn nghệ (chống chủ nghĩa cổ điển, chủ nghĩa lãng mạn, chủ nghĩa tự nhiên, chủ nghĩa biểu tượng, v. 70 năm trước Đảng đã thấy cấp bách phải cho ra đời một cương lĩnh về văn hóa.
Cách hiểu về một nền văn hóa dân tộc được đặt ra từ 70 năm trước đôi khi lại trở thành một sự níu kéo, kìm hãm sự phát triển. Lý giải về nhận định này, ông Nguyễn Trần Bạt khẳng định văn hóa là môi trường ý thức, là lá phổi của đời sống mà sự lạc hậu của môi trường ý thức sẽ là vật cản đối với tiến độ cũng như sự thành công của canh tân kinh tế và canh tân chính trị.
Thành thử việc nhòm giá trị của Đề cương phải được đặt trong bối cảnh lịch sử ra đời và có những cách hiểu của ngày bữa nay cho những nội hàm Dân tộc – Đại chúng – Khoa học hạp với tình cảnh sơn hà hiện giờ. Nhìn lại lịch sử chúng ta thấy rõ ràng trong thực tại sự ra đời của Đề cương Văn hóa Việt Nam có sức mạnh đặc biệt, cuộn và hội tụ đông đảo người Việt Nam yêu nước vào Hội Văn hóa cứu quốc – một thành viên của chiến trận Việt Minh.
70 năm trước, các nhà cách mệnh đã thấy rõ, cần trước hết một cương lĩnh soi đường cho đời sống tinh thần của cả dân tộc đang chìm đắm trong hủ lậu lạc hậu của văn hóa phong kiến trung cổ và văn hóa nô dịch thực dân. Nhìn lại việc ra đời Đề cương Văn hóa 70 năm trước, rõ ràng nhận định của ông Nguyễn Trần Bạt về vai trò quan trọng của văn hóa là có cơ sở cả về lý thuyết và thực tại lịch sử.
Sự có mặt kịp thời của hàng ngũ trí thức chính là tiền đề dẫn đến thành công của cách mệnh tháng Tám. Đương nhiên, vào thời điểm ra đời Đề cương Văn hóa 70 năm trước, các khái niệm ấy được hiểu và đáp ứng được những yêu cầu rất lớn mà cách mạng Việt Nam phải giải quyết lúc bấy giờ.
Cẩm Thúy.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét