Lạ lẫm Trải nghiệm mới với "Hồn Trương Ba, da hàng thịt".

Cường Nghiêm

Một tâm hồn cao đẹp chẳng thể tồn tại dưới phần xác phàm phu nên cách tốt nhất là đánh tháo cho nhau để giữ trọn một chữ “tình” và một chữ “nghĩa”. Những mâu thuẫn nội tại cần được giải quyết và ông Trương Ba chọn cái chết để giải quyết triệt để vấn đề. Hai phần hồn và phần xác không đồng nhất như vậy nhất mực chẳng thể cùng tồn tại trong một thân thể.

Được Lưu Quang Vũ viết vào năm 1983, vở “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là một tác phẩm tiêu biểu mang tính thời đại và được đánh giá là đỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ, với nội dung mang ý nghĩa từng lớp sâu sắc.

Biên đạo múa Tạ Vũ Thu san sẻ sau buổi biểu diễn: “Nhắc đến vở “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là người ta nhắc đến NSND Trọng Khôi, ông đã rất thành công trong việc xây dựng hình tượng nhân vật chính, do đó người nghệ sỹ vào vai chính bữa nay phải chịu áp lực rất lớn, vì vậy chúng tôi đã chọn một lối diễn khác, mới mẻ hơn mà vẫn không làm mất đi những giá trị quý trong kịch Lưu Quang Vũ”.

Mang đến Liên hoan kịch Lưu Quang Vũ tại TP. Hà Nội (từ ngày 11/9 – 22/9/2013) tại hí trường tuổi xanh lần này, “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” được NSND Lan Hương (trưởng đoàn Đoàn kịch 3 – hí viện Tuổi trẻ) xây dựng với cốt truyện dân gian nhưng lồng vào đó nhiều triết lý nhân văn về cuộc đời và con người dưới một hình thức biểu thị mới mẻ hơn, sáng tạo hơn đó là: “Kịch hình thể”.

Với ngôn ngữ hình thể, NSND Lan Hương và các nghệ sỹ của hí viện Tuổi trẻ đã mang đến một phiên bản mới cho “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” như một lời tri ân đến cố tác giả Lưu Quang Vũ với một thế cuộc cống hiến hết mình cùng những tác phẩm ông để lại cho nghệ thuật sàn diễn Việt Nam.

Sự xâu xé, chiến đấu mãnh liệt của một con người nhưng lại trong hình hài người khác. Chẳng những vậy, NSND Lan Hương còn tạo ra một điểm nhấn trong vở kịch khi tạo ra hai khoảng không gian riêng biệt là thiên đình và Hạ giới trên cùng một sân khấu, với ý đồ nghệ thuật khúc triết, rõ ràng: việc xảy ra ở đâu thì nơi đó phải chịu… Việc sử dụng kịch hình thể cho một kịch bản đã rất thành công như “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” khiến nhiều người đánh giá đạo diễn Lan Hương là “liều lĩnh”, và thực tiễn điều này cũng tạo ra nhiều khó khăn, nặng nhọc cho cả đoàn từ khâu dàn dựng kịch bản, chọn diễn viên, biên đạo múa, cho tới âm thanh, ánh sáng.

Trường đoạn mang tính ẩn dụ cao với thông điệp “điều gì đã sai thì chẳng thể sửa được, càng cố sửa sẽ càng sai”.

Năm 1990, vở diễn đã giành được Huy chương Vàng tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc. Sự xâu xé trước những thèm muốn tầm thường của ông Trương Ba trong xác ông hàng thịt.

Kết cấu vở kịch hình thể “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” cũng khác so với kịch nói: Không chia thành từng cảnh mà tập trung thành ba trường đoạn chính: Giới thiệu gia đình Trương Ba, hàng thịt, thiên đình và sự bỡ ngỡ, bối rối của ông Trương Ba trong hình hài ông hàng thịt. Cùng với Biên đạo múa Tạ Vũ Thu của hí trường Tuồng Việt Nam, Đạo diễn - NSND Lan Hương đã thổi một luồng gió mới vào kịch nói của Lưu Quang Vũ, vốn được biết đến và nức danh với những lời thoại sắc sảo, thay vào đó vở kịch lại tập trung vào ngôn ngữ cơ thể duyệt vũ đạo của nghệ thuật Múa hiện đại và Tuồng cổ với những động tác mang tính ước lệ cao để lột tả những dằn vặt, giằng xé trong nội tâm giữa phần hồn và phần xác của nhân vật.

Bản thân Biên đạo múa Tạ Vũ Thu phải vào vai ông hàng thịt bởi vai diễn này khá khó, nhưng với máu nóng cũng như kinh nghiệm của mình, Tạ Vũ Thu đã lột tả thành công được nội tâm nhân vật bằng những vũ đạo Tuồng cổ hòa quện với Múa hiện đại điêu luyện của mình.