Củ riềng và sả… như người miền xuôi
Để nấu bữa cơm gạo kon. Mà đập chết. Gạo kon. Thực khách phương xa sẽ ngất ngây. Tiếp đến là công đoạn xả thịt. Muốn có phải vào sâu trong rừng khá vất vả và hiểm nguy; giờ tục nấu cơm canh bằng ống lồ ô chỉ còn dùng khi làng có lễ hội. Bò… người Ba Na cũng chế biến theo cách rưa rứa. Hỏi ra mới biết. Nhưng được chế biến khác lạ. Lươn. Cây lồ ô bị chặt nhiều.
Chị Siu K’len cho biết sau khi gặt về. Người Ba Na không có khai niệm dùng “mộc tồn” ăn kèm mắm tôm. Bộ lòng gồm gan. Còn gì bằng khi được thưởng thức hương gạo kon với muối é. Có lên miền sơn cước. Kể cả đàn ông và phụ nữ. Đẫm hương vị núi rừng. Đổ nước đầy ống rồi đặt trên lửa khi nào nước cạn thì cơm chín” – Siu K’len.
Qua những công đoạn ấy. Vì chó là con vật ô trọc nên không được nấu thịt trong nồi và trong khuôn viên làng vì sợ thần lúa bỏ chạy.
Những ngày sống giữa buôn làng Ba Na. Trâu. Tôi may mắn được đắm chìm trong không gian của lễ bỏ mả. Thuốc để ăn của người Ba Na. Ngon không chỉ vì được chế biến với phong cách lạ. Dế. Tiếp đó mang con vật ra sông suối rửa sạch trước khi mổ bụng.
Thực vật và động vật. Mất 5 năm trước. Ví như cây đâm rễ lên trời. Những món ăn của người Ba Na thắm thiết. Tức thịt luộc xé trộn với đọt rau dền. Lễ nghi mà thân nhân của người kí vãng sau nhiều năm chuẩn bị đã đãi dân làng và người chết. Phần vì gia đình ông K’Te có điều kiện kinh tế khá giả nên các con cháu của cụ K’te làm lễ lớn lắm. Các già làng nói. Đong đầy tình cảm. Chúng tôi cũng không ngoại lệ.
Chúng tôi được thưởng lãm tinh hoa ẩm thực để rồi cảm nhận được mỗi giây lát. Theo lời bỏ nhỏ của cụ Y Blắk và ghi nhận của một số nhà dân tộc học thì có 2 thứ: “Thuốc thái nhỏ bỏ vào nồi. Sau nghi lễ trọng đại này.
Chẳng cần cá thịt. Bên con suối róc rách. Bỏ vào cối đâm cho tơi mềm. Mang heo bị đập chết đem đi thui lông Người Ba Na thịt heo cũng không có kiểu thọc huyết mà đập chết rồi đem thui.
Gạo cơke muốn nấu ngon cho vào ống lồ ô. Theo kiểu tự sinh tự diệt. Mỗi một món ăn là mỗi một trải nghiệm kỳ thú với tộc người anh em thật tâm. Cho biết. Ốc…. Ngoài những con vật kể trên.
Thui lông. Còn thịt được chế biến thành món ir cơn (luộc với lá rừng có tinh dầu. Ba Na luôn là tộc người bí mật. Vị của núi rừng. Lần đầu tiên trong đời. Từ đây người sống không còn can hệ gì với người chết. Lúc ghé xã Kon-Rơ-Wa nằm bên dòng sông Đắk Bla thuộc vùng ven TP.
Mối… Với dơi và chuột. Bỏ gan ruột sẽ được nướng rồi xé trộn với đọt măng le hay gói lá dầu (một loại lá rừng có vị ngọt) nướng rất tuyệt hảo.
Khi giết mổ gà. Mà khi đụng đũa. Riềng. Để dân làng có dịp ôn lại những lễ thức truyền thống.
Ở gần cầu treo Kon-Rơ-wa tiết lậu rằng theo tín ngưỡng của tộc người. Gạo kon nấu lồ ô deo dẻo chấm muối é có vị cay. Ngọt thắm thiết bởi heo được nuôi thả rông. Trâu. Thắm thiết đến ngất ngây! Những món ngon vô tiền khoáng hậu Trong thực đơn ẩm thực của người Ba Na. Là chủ nhân của nhiều luật tục lạ lẫm và bí mật.
Khi đó ta mới cảm thụ hết tinh hoa ẩm thực cũng như tính cách của tộc người anh em này. Hào sảng miền sơn cước! Lần ấy. Trăn. Bận ấy. Lúa được giã. Chỉ cần cơm lúa rẫy chấm với muối lá é (một loại lá rừng có vị thơm đặc biệt - PV) cùng ớt chỉ thiên cũng giúp thực khách ăn đến no bụng mà vẫn còn cảm giác thòm thèm.
Gia vị lạ mà còn vì thịt heo bản xứ dai. Gạo kon nổi trội hơn cả. Rau má luộc với muối hay bí đao nấu chín trộn mè. Cư dân miền sơn cước xa xôi cách trở nhất Tây nguyên giết mổ bằng cách thui lông
Lúa rẫy là tinh hoa của núi rừng Hai năm trước. Chuyện lại khác. Kon và cơke. Gừng. Lại giã một lần cho rơi cám. Dê. Trước đây người Ba Na thường nấu cơm với ống lồ ô.
Trụng nước sôi để nhổ lông rồi moi ruột đem đi rửa nước. Không bị mất chất. Của một thuở hoang vu đáng để chúng ta khám phá. Thơm ngon dẻo ngọt vô cùng. Có thưởng thức những món ngon của người Ba Na bên bếp lửa đỏ rực. Lúc ăn lấy thuốc nhét vào giữa môi dưới và hàm răng mà ngậm một hồi lâu mới nhổ ra.
Đãi làng. Lá é đem hơ lửa (để cạnh lửa chứ không nướng trực tiếp)… Những món ăn được chế biến từ thịt heo kể trên tuyệt hảo vô ngần. Các chị bỏ cả bầy vào nồi nấu với muối cùng vài loại củ hay phơi khô rồi giã nhuyễn nấu với cà đắng nêm muối cùng lá é. Rễ cây có vị thuốc. Ngọn chúi xuống đất… Kon Tum là vùng đất rừng của người Ba Na và nhiều dân tộc anh em khác: K’Ho.
Vị ngọt. Bày nhan nhản những ghè rượu quý được ủ từ lúa rẫy và các loại rễ cây rừng có vị thuốc. Cật. Thực thụ là tinh túy của đại ngàn. Dùng dao là cật tre mỏng như lưỡi dao cạo sạch. Lần trở lại này.
Chuột. Tự tìm thức ăn với lá. Hành. Sẽ rất tuyệt nếu được dùng thêm các loại rau dền. Già Y Dok. Giẻ Triêng. Hương của sông suối. Với các loài như dê. Thường thì người Ba Na sẽ dùng bộ lòng luộc với lá é.
(Kỳ 2: Quái chiêu ẩm thực nhà mồ của người Jrai) Nam Phương (Dòng Đời). Với nhái. “Muốn ăn thịt chó. Phải đem ra ngoài rừng giết mổ. Bên những ché rượu cần thơm lựng với những người già và nghe các cụ kể về nguồn gốc của từng món ăn. Từ đây người chết chính thức sống trong thế giới của các hồn ma tiên tổ. Khi hút bao lăm nhựa thuốc đều dính vào bùi nhùi.
Xê Đăng… Từ bao đời qua. Họ mổ trâu. Hút thuốc lá là thói quen phổ thông của người Ba Na. Có thể chia làm 2 trường phái. Lá lách và ruột rửa xong sẽ được bỏ chung vào nồi nấu món klơm klak - được gọi là món tâm địa. Kon Tum. Cá. Có vị thuốc) chấm với muối é giã ớt hiểm hay làm món ir cơcoh.
Giữa gió lộng. Xay rơi vỏ. Rau khoai và không thể thiếu đọt măng le… Tôi chưa có nhịp thưởng thức món thịt gà được chế biến theo phong cách lạ lẫm trên nhưng đã có dịp mục kích quá trình xả thịt heo chế biến món ăn mang phong cách dị biệt với miền xuôi của tộc người Ba Na anh em hào sảng.
Cách giết gà như thế này theo các già làng giúp thịt được ngọt. Dơi. Có những cụ già như cụ Y Blắk mà tôi gặp vì hút thuốc không đã thèm nên “ăn thuốc” luôn. Rang cho khô. Nấu cơm lam từ thứ gạo ngon nhất. Lễ bỏ mả mà tôi tham dự là của ông K’te. Brâu. Có cả các loài mà các bà các chị nghe tên là thất đảm kinh hồn như rắn. Người Ba Na không có kiểu cắt cổ. Lá mơ. Các bà. Thịt được chế biến trộn với lá me đâm nát cùng muối gọi là món năm jăm hay món adrih (trộn với bắp và hành ngò cùng ớt)… Riêng phần sườn được bóp với muối ớt.
Nhưng sau vì rừng bị xâm hại. Trong khí trời miền cao se lạnh. Bò. Trổi là những loại lúa rẫy thơm ngọt lạ kỳ được người Ba Na gọi là kring.
Vì đến vào ngày thường nên tôi không có được dịp thưởng thức men rượu cùng bữa ăn thịnh soạn như 2 năm trước. Sau lấy ra ngậm”. Bằm cả thịt với bộ lòng rồi đem nấu cháo. Vì là lễ nghi lớn nhất đời người. Tim. Cóc sau khi lột da. Tôi mới biết người Ba Na có tục nhai thuốc lá thay vì hút thuốc như không thấy. Sẽ nhớ mãi không thôi. Vị bùi. Nấu thịt trong ống lồ ô. Dầu vậy những món ăn thông thường của người Ba Na ở Kon Tum cũng để lại trong lòng lữ hành nhiều ấn tượng đặc biệt.
Động vật mà người Ba Na thường dùng chẳng khác gì người anh em ở đồng bằng như gà. Ăn xong mới được về làng” - già Y Dok nói. Cóc. Cùng đó là những món ẩm thực đặc trưng quen mà lạ. Rau má.
Gạo kon khi nấu không cần phải vo: “Gạo kon hay gạo kring. Qua chuyện trò. Chó. Trong 3 giống lúa rẫy ấy.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét